Moestuinplan maken - Floors Moestuin

Een moestuin starten of verbeteren

Een moestuin beginnen (of je huidige moestuin verbeteren) is één van de leukste dingen die er is. Maar eerlijk is eerlijk: zonder plan kan het al snel chaotisch worden. Je doet maar wat, te veel zaden gezaaid voor de ruimte, te weinig beschikbare ruimte, vergeten zaaimomenten en uiteindelijk resulteert dit tot minder oogst dan gehoopt. Al gaat het natuurlijk ook heel erg om het bezig zijn buiten in de tuin met je handen in de grond en uit je hoofd maar iets kunnen oogsten met een plan is wel een stuk motiverender. Klinkt dit herkenbaar in je oren? Dan is het tijd om een moestuinplan te maken en overzicht te scheppen wat jij dit seizoen gaat doen.

In deze uitgebreide blog leg ik je stap voor stap uit hoe je zelf een moestuinplan maakt, waarom dit zoveel rust geeft en hoe je met een goede voorbereiding jarenlang plezier hebt van je tuin. Ik neem je mee in mijn eigen werkwijze, van inspiratie opdoen tot het maken van een moestuintekening, het werken met gewasgroepen, combinatieteelt en wisselteelt. Ook vertel ik je meer over het opstellen van je eigen op maat gemaakte zaai- en oogstkalender die je er ieder jaar weer bij kan pakken.

Hulp nodig?

Of je nu een grote moestuin hebt, een kleine stadstuin of alleen een balkon: deze stappen helpen iedereen en blijven ongeacht de grootte van de tuin hetzelfde. Mocht je nou na het lezen van deze blog er niet helemaal uitkomen en zou je wel wat hulp kunnen gebruiken, dan help ik je graag verder bij een van mijn moestuin workshops ‘Ontwerp je eigen moestuin’ hier maken we samen in 2,5 uur tijd jou eigen moestuinontwerp – Lees er hier meer over.

Of boek een cursus Deel 1 – zo start je je eigen moestuin waar ik je verder op weg help in de moestuin. – Lees er hier meer over.

Waarom een moestuinplan maken?

Veel mensen denken dat een moestuinplan maken heel ingewikkeld is. In werkelijkheid doet een plan juist het tegenovergestelde: het vereenvoudigt uiteindelijk alles maar inderdaad er moet wel vooraf wat tijd in gestoken worden.

Een goed moestuinplan zorgt voor:

overzicht gedurende het hele seizoen
minder stress en last-minute beslissingen
een betere benutting van je ruimte in de tuin
een gezondere en duurzame bodem
meer en betere oogst (wat altijd een leuke bijkomstigheid is)

Wanneer je vooraf bedenkt wat je wilt kweken, waar en wanneer, hoef je tijdens het seizoen alleen nog maar je plan te volgen. Dat geeft een hele berg rust weet ik uit ervaring. En juist die rust zorgt ervoor dat moestuinieren ook heel leuk blijft.

Daarnaast helpt een plan je om bewust met je bodem om te gaan. Door slim te werken met wisselteelt in sommige gewasgroepen en vaste vakken hoef je niet te spitten, verstoor je het bodemleven dus nauwelijks en laat je de natuur voor jou werken.

Inspiratie opdoen voor jouw moestuinplan

Inspiratie is de basis van elk goed plan. Door veel te kijken, ontdek je wat jou aanspreekt en wat bij jouw manier van tuinieren past. Alles is al een keer bedacht dus ga vooral op zoek wat jou aanspreekt zodat de tuin ook echt een plek wordt waar jij heel graag wil zijn. Wat van jou is en waar jij heel erg blij van wordt iedere keer dat je er weer komt.

1.Online inspiratie

Instagram en Pinterest zijn fantastische bronnen om ideeën op te doen. Je ziet niet alleen eindresultaten, maar vaak ook het proces: hoe mensen hun tuin indelen, combineren en laten groeien.

Door accounts te volgen die jou aanspreken, ontwikkel je vanzelf een beeld van:

kleurgebruik
structuren in de tuin
combinaties van groenten en bloemen
natuurlijke of juist strakkere indelingen

2.Magazines

Ook tuinmagazines blijven heel erg waardevol vind ik. Ze geven vaak net wat meer achtergrond informatie over een tuin wat je niet vindt op een plaatje online. een goed artikel kan je dus zeker ook inspiratie bieden. Het bladeren alleen al zet mijn creativiteit altijd aan waardoor er heel veel ideeën ontstaan die ik meteen allemaal opschrijf in een notitieblokje.

3.Wat is jouw stijl

Inspiratie verzamelen is één ding, maar de volgende stap is ontdekken wat jouw stijl is.

Ik raad altijd aan om:

beelden op te slaan (digitaal of in een journal/notitieblokje bij te houden)
alles eens naast elkaar te leggen
te kijken naar overeenkomsten zodat jouw stijl dus aan de hand hiervan duidelijker wordt.

Bij mij werd zo duidelijk dat ik hou van:

structuur en overzicht
maar wel met een natuurlijke en een organische uitstraling
veel bloemen in paars, donkerroze en wit, af en toe wat geel als uitspatting
een moestuin die mag overlopen in de siertuin, dus meer een tuin die er niet meteen uitziet als een moestuin.
ik houd van mooie details in de tuin, dat kan al een mooie gieter zijn, een regenton of een mooi bankje. Deze onderdelen geven ook echt een sfeer in de tuin dit bij je past.

Door dit voor jezelf helder te krijgen, voorkom je dat je lukraak dingen gaat planten. Je maakt keuzes die bij elkaar passen en dat zie je terug in rust en samenhang in de tuin.

Dit zijn voorbeelden van plaatjes waar ik bijvoorbeeld heel veel inspiratie uit kan halen. Een plek waar alle beestjes welkom zijn, een combinatie van materialen als hout, stenen, gerecyclede materialen en een kas als het middelpunt van de moestuin.

Zodra we wat meer weten hoe we willen dat de moestuin eruit komt te zien, wat ik altijd een heel fijn onderdeel vindt want het oog wil ook wat is het goed om te kijken naar wat ook daadwerkelijk kan op de plek waar jij de moestuin wil starten. Ik heb de volgende onderdelen even in stappen ingedeeld voor je.

Stap 1. Kijk eerst goed naar je plek

Elke moestuin is anders. Of je nu een achtertuin, volkstuin, leentuin of zelfs een balkon hebt: de basis is altijd hetzelfde.
Pak pen en papier en breng je plek in kaart. Denk aan zon en schaduw, vaste elementen zoals een schuurtje of boom, looproutes en zitplekken. Meten is hier écht weten.

Zonlicht is heel erg belangrijk in de moestuin. De meeste groenten houden van zeker zes uur zon per dag. Door dit vooraf te analyseren op de plek waar jij de moestuin wil gaan beginnen, maak je later veel betere keuzes, zonder nu al alles vast te leggen

Stap 2. De bodem bepaalt meer dan je denkt

Een gezonde moestuin begint onder de grond. De structuur, samenstelling en het bodemleven maken dus weldegelijk het verschil wat je daadwerkelijk kunt gaan oogsten. Van een oogst ben je verzekerd in het seizoen, dat is ontspanning en rust maar het is natuurlijk ook heel leuk als er ook wat uit de tuin te proeven is.
In plaats van alles om te spitten en de bodem kapot maken is het slim om eerst te kijken met wat voor bodem je te maken hebt. Zit je bijvoorbeeld op zandgrond dan is het aan te raden om de bodem te verbeteren met een goede laag compsost en tuinaarde. Zit je op veen dan is enkel wat compost voldoende omdat in veelgrond al veel voedingstoffen aanwezig zijn. Je start de moestuin dus als basis in de bestaande grond. Ga je voor verhoogde bakken dat is natuurlijk ook een optie, veel toegepast bij kleigrond trouwens, dan is het vullen van de bakken aan te raden met een mix van compost, potgrond/tuinaarde. Ieder jaar zorg je dan weer voor een verse laag compost op de bodem en start je het seizoen weer vers.

Stap 3. Kies wat bij jou past

Bedenk voordat je zomaar begint met het plannen ook eerst wat je echt graag eet. Ook met een kleinere tuin kun je door slimme keuzes te maken in de combinaties en volgorde van gewassen die je gaat verbouwen, kun je met weinig ruimte nog verrassend veel oogsten. Schrijf dus alle gewassen op in het notitieboekje.

Misschien heb je hier wat aan als je die keuzes nog moet maken:

– Kies altijd een aantal gewassen en rassen die superlekker zijn en waar je voorgaande jaren veel succes mee had. Die successen geven je een fijn gevoel en daarom is het dus een goed idee om bij sommige gewassen op safe te spelen.

– Kies ook altijd eens voor iets geks, zodat je dat jaar weer eens wat anders probeert. Dit houdt je scherp en geeft je een nog fijner gevoel als het ook gelukt is.

– Past het allemaal niet, maar wil je wel al die gewassen kweken. Kies dan voor meer rassen maar minder planten per soort, bijvoorbeeld 4 planten courgette van 4 verschillende rassen. Zo kun je aan het einde toch meer variatie oogsten op een kleiner oppervlak.

Gewasgroepen

Dat je minder werk aan de moestuin hebt, heeft veel te maken met de juiste verdeling van de gewasgroepen over de moestuin. De gewasgroepen zijn verdeeld in 6 verschillende gewasfamilies. Deze zijn in families te verdelen, omdat ze dezelfde eisen stellen. Doordat ze hetzelfde nodig hebben en hetzelfde doen met de grond waarop ze groeien, kunnen we ze dus bijna als gelijke gewassen behandelen. Door deze families lekker bij elkaar te zetten, is het dus heel makkelijk te regelen waar net wat extra voeding gegeven moet worden of welke gewassen net wat meer water nodig hebben.

Dat niet alleen, want als jij ieder jaar deze groepen op de juiste manier verschuift in de moestuin, hoef je maar een keer een plan te maken, omdat je het jaar erna het plan eigenlijk weer overneemt maar dan enkel de groepen een vakje doorschuift. Ik gebruik nu het woord ‘vakje’, omdat je het jezelf makkelijk maakt door met verschillende vakken te werken. Zo kun je makkelijk het overzicht behouden gedurende 6 jaar. Natuurlijk kan er wat door elkaar heen lopen, maar zorg er in ieder geval voor dat je nummer 2 van de gewasgroep (kolen) zorgvuldig doorschuift.

Wisselteelt

Het wisselen van de vakken zorgt er ook voor dat het de bodem niet wordt uitgeput. Je kunt je voorstellen dat als je tomaten gedurende 10 jaar op dezelfde plek plant, dat dit ervoor zorgt dat de stoffen in de grond die deze plant nodig heeft niet meer aanwezig zijn. Dit plekje heeft daarentegen nog wel heel veel andere stoffen die andere gewassen weer kunnen gebruiken. Door dit dus ieder jaar door te schuiven, zorg je dat de tuin meer in balans is en dat de bodem zichzelf herstelt. Hier is dus geen spitwerk of iets dergelijks voor nodig. Juist het bodemleven is hiervoor essentieel. De beestjes die je niet ziet, zijn de pareltjes die zorgen dat de bodem lekker luchtig is en dat alle resten van wortels en andere dode bladeren worden afgebroken. Hierdoor ontstaat dus vanzelf weer voeding in de grond. Natuurlijk is het slim om dit wat te stimuleren en ieder jaar, aan het begin en in de winter, een laagje compost over de tuin de strooien. Dit zorgt ervoor dat het bodemleven voor jou aan het werk gaat en alles weer klaarmaakt voor een volgend seizoen.

Het wisselen per jaar is heel simpel. Nummer 1 gaat naar 2, nummer 2 gaat naar 3 en ga zo maar door. Deze volgorde is er niet voor niks, dus houd deze aan. Iedere plant uit deze families neemt bepaalde voedingstoffen uit de grond, maar geeft er ook weer wat af. Om te voorkomen dat de grond dus uitgeput raakt, schuiven we ieder jaar de familie een stukje door. Dit heet ook wel wisselteelt en misschien heb je daar al wel eens van gehoord.

Het is dus van belang dat je precies weet wat er in de moestuin komt te staan. Je kunt al je keuzes opdelen in de diverse families en erna deel je de moestuin in de vakken op. Dat is eigenlijk het eerste wat je doet bij het maken van je moestuinplan.

Combinatieteelt

Sommige gewassen kunnen elkaar versterken, plant deze dus zeker bij elkaar in de moestuin! Zo voorkom je grote plagen en is de moestuin veel meer in balans.

Wel bij elkaar planten

Peulvruchten – slasoorten – stikstof opname
Wortels en uien – verjaagt de wortel en uienvlieg
Tomaten en Afrikaantjes – verjaagt aaltjes in de grond – deze eten wortels aan
Knoflook tussen de aardbeien – verjaagt muizen en slakken en smaak bevorderend
Boerenkool en radijs – vult de ruimte op
Koolsoorten en rucola – weerhoud de witte vlieg
Dille of bronzen venkel – schermbloemige trekken veel zweefvliegen aan – tegen de luizen

Calendula, Oost-Indische kers en afrikaantjes zijn goed om plagen tegen te houdt als aaltjes, luizen en witte vlieg

Sommige gewassen kunnen elkaar juist afremmen in de groei.

Niet bij elkaar planten

Tomaten en komkommers – weinige en veel water
Tomaten en aardappels – behoren tot dezelfde familie en kunnen de ziekte Phytophthora verspreiden.
Bonen en uien/knoflook – ondergrondse stoffen remmen de wortelgroei

Sterk geurende kruiden zoals munt, knoflook, en bieslook verwarren plagen met hun geur, waardoor ze minder snel de geur van hun doelgewassen vinden.

Moestuintekening

Ja nu is het tekenen geblazen, omdat je weet wat je wilt en in welke familiegroep alles valt. Dan kun je alles overzichtelijk uittekenen en inkleuren op ware grootte. Zorg ervoor dat je alles tekent op schaal*. Meet eerst de tuin op waar je de moestuin gaat starten en verdeel dit dan in de vakken die je hebt gekozen. Hierna kun je op de achterkant van de verpakking van de zaden vinden wat voor ruimte de plantjes nodig hebben om te groeien. Houd deze afstand ook echt aan, want als ze te dicht op elkaar staan, dan kunnen ze elkaar verdrukken en is de kans groot dat ze doodgaan en dat zou toch zonde zijn.

Nadat je alles hebt ingetekend, kun je alles inkleuren en nog wat referentiematen erbij zetten. Deze maten zijn handig voor als je later in de tuin aan de slag gaat dat je niet alles weer na moet meten met je liniaal. Doe het 1 keer goed, dan heb je er hierna minder werk aan.

*op schaal tekenen

De werkelijke lengte van één kant van de moestuin is bijvoorbeeld 5,8 m. Ik gebruik in dit geval schaal 1:25 zodat het op een a4 vel getekend kan worden.

Op de tekening worden de maten 25 keer zo klein. De afmeting in werkelijkheid is 5,8 m = 580 cm.

De afmeting op de tekening is dan 580: 25 = 23,2 cm.

Zaai- en oogst kalender

Maar wanneer moet je nou starten met zaaien? Doe je dit eerst lekker warm binnen of zaai je meteen buiten in de volle grond? Dit is heel erg afhankelijk van het gewas dat je kweekt. Ook voor het maken van een zaai- en oogstkalender pak je de zakjes met zaadjes erbij en bekijk je de achterkant. Hierop staat precies wanneer je wat moet doen. Maak hier een overzichtje van zodat je door het jaar heen enkel je eigen kalender hoeft te volgen.

Hieronder vind je mijn zaai- en oogstkalender en dit kan je alvast op weg helpen met het maken van jouw eigen zaai- en oogstkalender.

– Download Excel om in te vullen – zaaikalender voorbeeld om in te vullen